Fabrikalarda 5S Nedir ve Nasıl Uygulanır?
Yazar: Sabri Deniz
5S'e tüm tesiste aynı anda başlayan kurumların çoğu, altı ay sonra hiçbir alanda tamamlayamamış olur.
Neden Pilot Alanla Başlanmalı?
Tüm tesiste aynı anda başlayan 5S projeleri genellikle kaynak yetersizliği ve dikkat dağınıklığı nedeniyle yarıda kalır. Pilot alan yaklaşımı bu riski ortadan kaldırır.
Seçilen tek bir alanda beş adım eksiksiz uygulanır ve görünür bir sonuç elde edilir. Bu alan, yaygınlaştırma aşamasında en ikna edici argüman hâline gelir.
Pilot Alan Seçim Kriterleri
- Görünür olmalı; diğer ekiplerin geçtiği veya gördüğü bir alan
- Yönetilebilir büyüklükte olmalı; tek bir hat veya hücre
- Ekip istekli olmalı; zorla seçilen alanda uygulama yürümez
- Sonuç ölçülebilir olmalı; öncesi ve sonrası karşılaştırılabilmeli
- Çok karmaşık olmamalı; ilk uygulamada başarı şansı yüksek olmalı
Uygulama Takvimi
| Hafta | Faaliyet |
|---|---|
| 1 | Ekip oluşturma, eğitim, öncesi fotoğraf ve ölçüm |
| 2 | Ayıklama (Seiri) ve kırmızı etiket uygulaması |
| 3 | Düzenleme (Seiton), adresleme ve zemin işaretleme |
| 4 | Temizlik (Seiso) ve anormallik etiketleme |
| 5 | Standartlaştırma (Seiketsu), görsel standartlar |
| 6+ | Disiplin (Shitsuke), denetim ritmi ve skorlama |
Öncesi–Sonrası Kaydı
Uygulamaya başlamadan önce alanın fotoğraflanması ve ölçülebilir birkaç göstergenin kaydedilmesi, çalışmanın en değerli ama en sık atlanan adımıdır.
Kaydedilebilecek basit göstergeler: alanda aranan bir aparatın bulunma süresi, kullanılabilir zemin alanı, hat kenarındaki stok miktarı ve iş güvenliği gözlem sayısı.
Öncesi fotoğrafı olmayan bir 5S çalışması, yapılan işi kimseye anlatamaz. Bu fotoğraflar yaygınlaştırma aşamasının en güçlü aracıdır.
Yaygınlaştırma
Pilot alanda sonuç alındıktan sonra yaygınlaştırma başlar. En etkili yöntem, pilot ekibin bir sonraki alana eğitmen olarak katılmasıdır.
Bu yaklaşım hem bilgi transferini hızlandırır hem de pilot ekibin sahiplenmesini pekiştirir. Danışmana bağımlılık böylece kademeli olarak azalır.
Fabrika Ortamında Uygulama Sırası
Fabrika genelinde 5S uygulaması, alan alan ve kademeli yürütülür. Tüm tesise aynı anda başlamak, eğitim ve takip kapasitesini aşar ve uygulamayı yüzeysel bırakır.
Pilot alan tamamlandıktan sonra, elde edilen standartlar ve denetim formu ikinci alana taşınır. Her dalga öncekinden daha hızlı ilerler çünkü yöntem artık kurum içinde bilinir hâle gelmiştir.
Alan Sorumluluk Matrisi
Fabrika genelinde en sık karşılaşılan sorun, ortak alanların sahipsiz kalmasıdır. Koridorlar, hurda alanları, palet stok noktaları ve makine araları bu kategoriye girer.
Alan sorumluluk matrisi, tesisin her metrekaresini bir role bağlar. Sorumluluk kişiye değil role verildiğinde, personel değişiminde sistem bozulmaz.
- Tesis planı üzerinde tüm alanlar numaralandırılır
- Her alan bir role atanır ve vardiya bazında sorumlu belirlenir
- Ortak alanlar için dönüşümlü sorumluluk tanımlanabilir
- Matris görünür bir yerde asılır ve güncel tutulur
Yaygınlaştırmada Standart Korumak
Farklı bölümlerin kendi işaretleme renklerini ve kendi form yapılarını geliştirmesi, kısa sürede tesis genelinde tutarsızlık üretir.
Bu nedenle renk kodu, etiket formatı, pano tasarımı ve denetim formu tesis genelinde standartlaştırılmalıdır. Bölümler uygulamada esnek olabilir; standartta olmamalıdır.
Tesis genelinde aynı renk aynı anlamı taşımalıdır. Bölümden bölüme değişen kodlar, çalışanların bölüm değiştirdiğinde hata yapmasına yol açar.
Bu konuda merak edilenler
Görünürlüğü yüksek, ekibi istekli ve sorunu belirgin bir pilot alandan. En zor bölümden başlamak, projeyi ilk aylarda tıkayan yaygın bir hatadır.
Pilot alan birkaç ay sürer; sonraki dalgalar daha hızlı ilerler. Tesis geneli, alan sayısına ve takip kapasitesine bağlı olarak kademeli planlanır.
Alan sorumluluk matrisiyle. Tesisin her metrekaresi bir role bağlanır; sorumluluk kişiye değil role verilir.
Vardiya devir formu ve alan sorumluluk matrisiyle. Devir sırasında alan durumu birlikte kontrol edilir ve sapma yazılı devredilir.
Her S için gözlemlenebilir maddeler yazılır. 'Temiz mi?' yerine 'zeminde yağ lekesi var mı?' gibi yoruma kapalı ifadeler kullanılır.
İlk aşamada büyük bir bütçe gerekmez. Kazanımların önemli bölümü ayıklama, yerleşim değişikliği ve görsel işaretlemeyle elde edilir.
Bu konuda kurumunuza özel destek ister misiniz?
İlk görüşme ve ihtiyaç analizi ücretsizdir.