AS 9100 Kalite Yönetim Sistemi
Yazar: Sabri Deniz
Havacılıkta kalite sistemi, izlenebilirliğin tek bir halkasında bile boşluk kabul etmez.
AS9100 Nedir?
AS9100, havacılık, uzay ve savunma sanayii için geliştirilmiş kalite yönetim sistemi standardıdır. ISO 9001 şartlarını temel alır ve üzerine sektöre özgü ek gereklilikler getirir.
Standardın odağında ürün emniyeti ve izlenebilirlik vardır; bu iki başlık diğer sektör standartlarına kıyasla belirgin biçimde daha katı ele alınır.
Sektöre Özgü Ek Şartlar
- Ürün emniyeti — emniyet kritik özelliklerin belirlenmesi ve özel kontrol altında tutulması.
- Sahte parça önleme — tedarik zincirinde parça doğrulama ve izlenebilirlik zorunluluğu.
- Konfigürasyon yönetimi — tasarım ve revizyon kontrolünün sıkı biçimde yürütülmesi.
- İlk ürün muayenesi (FAI) — AS9102 formatında ilk parça doğrulaması.
- Özel prosesler — kaynak, ısıl işlem, kaplama ve NDT proseslerinin onaylanması.
- Zamanında teslimat — OTD göstergesinin izlenmesi ve iyileştirilmesi.
- Risk yönetimi — operasyonel risklerin sistematik olarak yönetilmesi.
İlk Ürün Muayenesi (FAI)
FAI, bir parçanın tüm tasarım gerekliliklerini karşıladığının üretim koşullarında doğrulanmasıdır. AS9102 formu ile belgelenir.
- Yeni bir parça ilk kez üretime alındığında
- Tasarım veya proses değişikliği yapıldığında
- Tedarikçi veya üretim yeri değiştiğinde
- Uzun süre üretilmeyen bir parça yeniden üretime alındığında
FAI, seri üretim koşullarında ve seri üretim ekipmanıyla üretilmiş bir parça üzerinde yapılmalıdır. Prototip veya özel koşullarda üretilmiş parça kabul edilmez.
Konfigürasyon Yönetimi
Konfigürasyon yönetimi, ürünün hangi revizyonunun hangi tarihte, hangi müşteriye sevk edildiğinin tam olarak bilinmesidir.
Havacılıkta bu bilgi yalnızca kalite değil, emniyet gerekliliğidir. Bir bileşende sorun tespit edildiğinde, hangi uçakların etkilendiğinin saatler içinde belirlenebilmesi gerekir.
Havacılıkta İzlenebilirlik Neden Farklı?
Havacılık sektöründe izlenebilirlik, parça bazlı ve ömür boyudur. Hangi hammadde dökümünden, hangi ısıl işlem partisinden ve hangi operatör tarafından üretildiği yıllar sonra da belirlenebilmelidir.
Bu gereklilik, kayıt sisteminin tasarımını doğrudan etkiler. Parti bazlı izlenebilirlik yeterli olmayabilir; seri numarası düzeyinde kayıt gerekebilir.
Özel Prosesler ve Nadcap
Sonucu sonraki muayene veya testle tam doğrulanamayan prosesler özel proses olarak sınıflandırılır: kaynak, ısıl işlem, kaplama, tahribatsız muayene.
Bu prosesler için personel yetkinliği ve parametre kontrolü ayrıca güvence altına alınır. Birçok ana üretici, özel proseslerin Nadcap onaylı tedarikçilerde yapılmasını şart koşar.
- Proses parametreleri tanımlanır ve kayıt altına alınır
- Personel yetkinliği belgelenir ve periyodik doğrulanır
- Ekipman kalibrasyonu ve doğrulama sıklığı belirlenir
- Proses onayı ve yeniden onay koşulları yazılır
Sahte Parça Önleme
Havacılıkta sahte veya izlenemeyen bir bileşen doğrudan emniyet riski oluşturur. Standart, tedarik kanallarının doğrulanmasını ve şüpheli malzemenin karantinaya alınmasını şart koşar.
Uygulamada bu, onaylı tedarikçi listesi dışından alım yapılmaması, malzeme sertifikalarının doğrulanması ve şüpheli durumda bildirim mekanizmasının işletilmesi anlamına gelir.
AS9100 denetimlerinde en sık karşılaşılan bulgular; eksik FAI dokümantasyonu, konfigürasyon kontrolündeki boşluklar ve özel proses parametre kayıtlarının yetersizliğidir.
Bu konuda merak edilenler
AS9100, ISO 9001'i temel alır ve ürün emniyeti, sahte parça önleme, konfigürasyon yönetimi, özel prosesler ve ilk ürün muayenesi gibi ek şartlar getirir.
İlk Ürün Muayenesi; yeni veya değişen bir üretim prosesinden çıkan ilk parçanın tüm tasarım karakteristikleri açısından eksiksiz doğrulanmasıdır. AS9102 formlarıyla kayıt altına alınır.
Tasarım, proses, ekipman, tedarikçi veya üretim yeri değişikliğinde ve üretime uzun süre ara verildiğinde. Müşteri ayrıca talep edebilir.
AS9100 üretim kuruluşları, AS9110 bakım-onarım kuruluşları, AS9120 ise stokçu ve dağıtıcı kuruluşlar içindir.
Havacılık sektöründeki belgelendirilmiş kuruluşların ve denetim sonuçlarının kayıtlı olduğu çevrimiçi sistemdir. Belgelendirme sürecinde kayıt zorunludur.
Geçerlidir. Savunma sanayii ana yüklenicilerinin tedarik zincirinde AS9100 giderek daha yaygın biçimde talep edilmektedir.
Bu konuda kurumunuza özel destek ister misiniz?
İlk görüşme ve ihtiyaç analizi ücretsizdir.