FMEA Analizi Nasıl Yapılır?
Yazar: Sabri Deniz
FMEA'nın kalitesi doldurulan satır sayısıyla değil, fonksiyonların ne kadar net tanımlandığıyla ölçülür.
Yedi Adımlı Yaklaşım
- 01Planlama ve hazırlıkkapsam, sınırlar, ekip üyeleri ve zaman planı belirlenir. Kapsam doğru çizilmediğinde analiz ya yüzeysel ya da yönetilemez ölçüde büyük olur.
- 02Yapısal analizsistem, alt sistem ve bileşenler ya da süreç adımları hiyerarşik olarak ayrıştırılır.
- 03Fonksiyonel analizher bileşenin veya adımın hangi fonksiyonu yerine getirdiği tanımlanır.
- 04Hata analiziher fonksiyon için hata türü, etkisi ve nedeni belirlenir.
- 05Risk analizişiddet, oluşma ve tespit derecelendirilir; eylem önceliği belirlenir.
- 06Optimizasyonyüksek öncelikli riskler için karşı önlemler geliştirilir ve uygulanır.
- 07Dokümantasyonsonuçlar ve kalan risk kayıt altına alınır; kontrol planına aktarılır.
Fonksiyonel Analiz Neden Kritik?
Bir bileşenin hata türünü tanımlayabilmek için önce ne yapması gerektiğini net bilmek gerekir. Fonksiyon 'cıvatayı tutmak' gibi genel tanımlandığında, hata türü de 'tutmuyor' gibi yüzeysel kalır.
Fonksiyon 'iki parçayı 25 Nm torkla, titreşim altında gevşemeyecek biçimde birleştirmek' olarak tanımlandığında ise hata türleri netleşir: yetersiz tork, aşırı tork, titreşimle gevşeme, yanlış cıvata tipi.
Kural: hata türü, fonksiyonun olumsuzlanmasıdır. Fonksiyon ne kadar spesifik tanımlanırsa hata türü de o kadar kullanışlı olur.
Derecelendirme Parametreleri
| Parametre | Neyi ölçer | Nasıl iyileştirilir |
|---|---|---|
| Şiddet (S) | Hatanın müşteri üzerindeki etkisi | Yalnızca tasarım değişikliğiyle |
| Oluşma (O) | Nedenin gerçekleşme olasılığı | Süreç iyileştirme, poka yoke |
| Tespit (D) | Mevcut kontrolün hatayı yakalama gücü | Kontrol yöntemi güçlendirme |
Karşı Önlem Geliştirme
Karşı önlem seçiminde bir hiyerarşi vardır. En güçlüsünden en zayıfına doğru sıralanır:
- 01Tasarım değişikliğihata türünü tamamen ortadan kaldırır; şiddeti düşürebilen tek yöntem.
- 02Poka yoke (engelleme)hatalı işlemi fiziksel olarak imkânsız kılar.
- 03Otomatik tespithatayı sensör veya sistemle yakalar.
- 04Görsel kontroloperatörün fark etmesine dayanır; en zayıf seviyedir.
- 05Talimat ve eğitimtek başına karşı önlem sayılmaz; destekleyici unsurdur.
Etkinlik Doğrulama
Alınan aksiyonun uygulanmış olması yeterli değildir; etkisinin doğrulanması gerekir. Aksiyon sonrası derecelendirme, gerçek veriye dayanmalıdır.
Sahada sık gördüğümüz hata, aksiyon planlandığı anda derecelendirmenin düşürülmesidir. Bu, riski kâğıt üzerinde azaltır ancak gerçekte azaltmaz.
Hazırlık Aşaması Atlanmamalı
Analize doğrudan hata türü listelemekle başlamak, en yaygın uygulama hatasıdır. Hazırlık aşamasında kapsam, sınırlar, ekip ve kullanılacak ölçekler netleştirilir.
Kapsam belirlenmediğinde analiz ya çok geniş kalır ve tamamlanamaz, ya da kritik bir bölgeyi dışarıda bırakır. Sınırların yazılı çizilmesi bu riski ortadan kaldırır.
- Analizin kapsamı ve sınırları (ne dâhil, ne hariç)
- Ekip üyeleri ve rolleri
- Kullanılacak puanlama tabloları
- Mevcut belgeler: teknik resim, proses akışı, geçmiş hata kayıtları
Hata Türü Nasıl İfade Edilir?
Hata türü, fonksiyonun yerine getirilememesi olarak ifade edilir. Fonksiyon tanımlanmadan yazılan hata türleri belirsiz kalır ve etki analizi yapılamaz.
İyi bir hata türü ifadesi somuttur ve gözlemlenebilir: 'kaynak dikişi yetersiz nüfuziyet', 'cıvata belirtilen torkun altında sıkılmış', 'etiket yanlış yöne yapıştırılmış' gibi.
Aksiyon Sonrası Yeniden Puanlama
Aksiyon tamamlandıktan sonra değerlerin yeniden puanlanması, denetimlerde en sık eksik bulunan adımdır. Puanlar güncellenmediğinde önlemin etkisi gösterilemez.
Yeniden puanlamada şiddet değeri korunur; yalnızca olasılık ve saptanabilirlik değerleri, alınan önlemin türüne göre güncellenir ve etkinlik kanıtla desteklenir.
Önleyici kontroller olasılık değerini, tespit edici kontroller ise saptanabilirlik değerini iyileştirir. Önleyici kontroller her zaman tercih edilmelidir.
Bu konuda merak edilenler
Gerekli uzmanlıkların temsil edildiği ancak tartışmanın yürütülebildiği bir büyüklük tercih edilir. Tek kişinin doldurduğu analiz en yaygın uygulama hatasıdır.
AIAG-VDA el kitabındaki tablolar temel alınır ve kuruma özgü örneklerle uyarlanır. Uyarlanmış tablolar sahada çok daha tutarlı sonuç verir.
Kapsama ve karmaşıklığa bağlıdır. Tek oturumda tamamlanmaya çalışılan analizler yüzeysel kalır; birden çok oturuma yayılması önerilir.
FMEA'da belirlenen kontroller kontrol planına aktarılır. İki belge arasındaki tutarsızlık, sahadaki kontrollerin risk analizini karşılamadığı anlamına gelir.
Şiddet, olasılık ve saptanabilirlik değerlerinin kombinasyonuna göre Yüksek, Orta veya Düşük öncelik atanır. RPN'deki çarpım sorununu ortadan kaldırır.
Tasarım veya proses değiştiğinde, yeni hata türü ortaya çıktığında, müşteri şikâyeti geldiğinde ve düzeltici faaliyet tamamlandığında.
Bu konuda kurumunuza özel destek ister misiniz?
İlk görüşme ve ihtiyaç analizi ücretsizdir.