İSG'de FMEA Nasıl Uygulanır?
Yazar: Sabri Deniz
İş güvenliğinde şiddet parametresi diğer tüm parametrelerin önüne geçer; can güvenliği riski düşük önceliğe düşemez.
FMEA Mantığının İSG'ye Uyarlanması
FMEA, kalite risklerinde olduğu gibi iş sağlığı ve güvenliği risklerinde de kullanılabilir. Yapı aynıdır; değişen şey, hatanın etkisinin ürün kalitesi yerine insan sağlığı üzerinden değerlendirilmesidir.
İSG uygulamasında 'hata türü' yerine 'tehlike', 'etki' yerine ise 'olası yaralanma veya sağlık etkisi' ifadeleri kullanılır.
Değerlendirme Parametreleri
| Parametre | İSG karşılığı |
|---|---|
| Şiddet | Olası yaralanmanın ciddiyeti |
| Oluşma | Tehlikeye maruz kalma sıklığı ve olayın olasılığı |
| Tespit | Mevcut önlemin tehlikeyi fark etme veya engelleme gücü |
Önlem Hiyerarşisi
İş güvenliğinde karşı önlem seçiminde uluslararası kabul görmüş bir hiyerarşi vardır. Bu sıra FMEA aksiyonlarında da esas alınmalıdır:
- 01Ortadan kaldırmatehlikeyi tamamen yok etmek; en güçlü önlem.
- 02İkametehlikeli olanı daha az tehlikeli olanla değiştirmek.
- 03Mühendislik kontrolükoruma, kilitleme, havalandırma gibi fiziksel önlemler.
- 04İdari kontrolprosedür, rotasyon, eğitim, uyarı işaretleri.
- 05Kişisel koruyucu donanımen son çare; tehlikeyi ortadan kaldırmaz.
Bir riskin karşı önlemi yalnızca kişisel koruyucu donanım ve eğitimse, o risk aslında henüz kontrol altına alınmamıştır.
Kalite ve İSG Analizlerinin Birlikte Yürütülmesi
Süreç FMEA'sı yapılırken iş güvenliği boyutunun da aynı çalışmada ele alınması verimlidir. Aynı süreç adımı hem kalite hem güvenlik riski taşıyabilir.
Ayrıca bazı karşı önlemler her iki riski birden azaltır: örneğin bir poka yoke kilidi hem yanlış montajı hem de operatörün elini tehlikeli bölgeye sokmasını engelleyebilir.
İSG Risk Değerlendirmesi ile FMEA Farkı
İş sağlığı ve güvenliği risk değerlendirmesi, tehlikelerden yola çıkar ve yasal bir yükümlülüktür. FMEA ise süreç adımlarından yola çıkar ve hata türlerini sistematik olarak tarar.
İkisi birbirinin alternatifi değildir; birbirini tamamlar. FMEA yaklaşımı, klasik risk değerlendirmesinde gözden kaçan proses kaynaklı tehlikeleri ortaya çıkarabilir.
İSG Bağlamında Puanlama
FMEA'nın üç değeri İSG bağlamına uyarlanır. Şiddet, olası yaralanmanın ciddiyetini; olasılık, tehlikeye maruz kalma ve olayın gerçekleşme sıklığını; saptanabilirlik ise tehlikeli durumun önceden fark edilebilme yeteneğini ifade eder.
Ölçek tanımları yazılı hâle getirilmeli ve tüm değerlendirmelerde aynı biçimde kullanılmalıdır. Farklı ekiplerin farklı ölçek yorumları, önceliklendirmeyi tutarsız kılar.
- Şiddet: ilk yardım gerektiren durumdan kalıcı sakatlığa kadar kademelendirilir
- Olasılık: maruz kalma sıklığı ve mevcut önlemlerin etkinliği birlikte değerlendirilir
- Saptanabilirlik: uyarı sistemleri, görsel işaretler ve kontrol sıklığı dikkate alınır
Önlem Hiyerarşisi
Belirlenen risklere karşı alınacak önlemlerin bir öncelik sırası vardır. Kişisel koruyucu donanım, hiyerarşinin en alt basamağıdır ve tek başına kalıcı bir çözüm değildir.
Öncelik sırası: tehlikeyi ortadan kaldırma, daha az tehlikeli olanla değiştirme, mühendislik kontrolleri, idari kontroller ve son olarak kişisel koruyucu donanım.
Şiddet değeri, alınan önlemlerle düşmez. Yalnızca tehlikenin ortadan kaldırılması veya daha az tehlikeli bir yöntemle değiştirilmesi şiddeti değiştirir.
Bu konuda merak edilenler
Yasal olarak risk değerlendirmesi zorunludur; yöntem seçimi kuruluşa bırakılmıştır. FMEA, kullanılabilecek sistematik yöntemlerden biridir.
İSG uzmanı, süreç sahibi, bakım, üretim ve mümkünse çalışan temsilcisi. Sahada işi yapan kişilerin katılımı, gözden kaçan tehlikeleri ortaya çıkarır.
Süreç veya ekipman değiştiğinde, yeni bir tehlike ortaya çıktığında, iş kazası veya ramak kala olayından sonra ve mevzuatın öngördüğü periyotlarda.
Olasılık değerlendirmesinin en değerli girdisidir. Kaza olmadan önce tehlikeyi gösterdikleri için sistematik biçimde toplanmalı ve analiz edilmelidir.
Gereklidir. Aksi hâlde önlemin etkinliği gösterilemez ve kalan riskin kabul edilebilir olup olmadığı değerlendirilemez.
Tek başına yeterli değildir. Önlem hiyerarşisinin en alt basamağıdır; üst basamaklardaki çözümler değerlendirilmeden KKD'ye geçilmemelidir.
Bu konuda kurumunuza özel destek ister misiniz?
İlk görüşme ve ihtiyaç analizi ücretsizdir.